Eskişehir filiz ekme işi, mevcut bir betonarme elemana sonradan donatı bağlamak demektir. İlave kat çıkılacak bir binada kolon devamı, perde eklenen bir yapıda temel-perde birleşimi, genişletilen bir sanayi döşemesinde kiriş bağlantısı; hepsinin altında aynı iş var. Sert beton delinir, delik temizlenir, kimyasal enjekte edilir, nervürlü donatı yerleştirilir ve kürlenme süresi beklenir. Basit gibi duruyor ama Eskişehir'de gördüğümüz sökülen filizlerin neredeyse tamamı üç noktadan çıkıyor: yetersiz ekim derinliği, temizlenmemiş delik, yanlış kimyasal. 15 yıldır Eskişehir'de çalışıyoruz, 1350'yi aşkın projede karot ve donatı ekimi yaptık. Aşağıdakiler sahadan.
Filiz Ekme Nedir, Ankraj ile Farkı Nerede Başlar?
Filiz ekme ile kimyasal ankraj aynı kimyasalı, çoğu zaman aynı makineyi kullanır ama amaçları ayrıdır. Ankrajda bir makine ayağını, bir konsolu, bir çelik plakayı betona sabitlersiniz; yük genelde bellidir ve sınırlıdır. Filiz ekmede ise yeni dökülecek betonarme elemanın donatısını mevcut betona bağlarsınız. Yani ekilen çubuk, yeni kolonun ya da perdenin ana donatısının devamıdır. Kopma anında beklenen davranış farklıdır: filizin çekilip çıkmaması değil, donatının akma sınırına ulaşması beklenir. Bu yüzden filiz ekmede derinlik kriteri ankrajdan daha serttir.
Pratikte ölçü şudur: ekim derinliği donatı çapının 10 ila 15 katı arasında seçilir. 12 mm donatıda 120-180 mm, 16 mm'de 160-240 mm, 20 mm'de 200-300 mm. Deprem etkisi altında çalışacak, kolon veya perde ana donatısı olacak filizlerde alt sınıra değil üst sınıra yaklaşırız. Odunpazarı'nda bir ilave kat projesinde 16'lık donatıyı 240 mm derinlikte ektik; proje müellifi 15 kat istemişti, tartışmadık, uyguladık. Kimyasalın teknik föyünde yazan minimum değer bir alt sınırdır, proje ne diyorsa o geçerlidir.
Bir başka ayrım: bindirme boyu. Filiz ekildikten sonra yeni donatı ile mevcut filiz arasında bindirme yapılır. Bu bindirme boyu C25/30 betonda ve S420 donatıda pratikte çapın 40-50 katı mertebesindedir. Ekim derinliğini doğru tutup bindirmeyi kısa kesmek, işin yarısını yapmak demektir.
Eskişehir'de Filiz Ekme Nerelerde Karşımıza Çıkıyor?
Eskişehir'in yapı stoku homojen değil, dolayısıyla filiz ekme talebi de ilçeden ilçeye değişiyor. Odunpazarı'nda 1990 öncesi konut stokunda kolon-kiriş güçlendirmesi ve perde ekleme işleri ağırlıkta. Tepebaşı'nda özellikle yeni gelişen bölgelerde ticari alt katların dönüştürülmesi, asansör kuyusu açılması ve buna bağlı perde-döşeme birleşimleri geliyor. Bu iki merkez ilçede iş genelde beton kesme ve donatı ekiminin birlikte yürüdüğü işler oluyor: kesilen döşemenin kenarına yeni kiriş bağlanacaksa filiz kaçınılmaz.
Organize sanayi bölgesi ve TÜLOMSAŞ çevresindeki raylı sistem sanayi tesislerinde tablo farklı. Orada ağır makine temeli takviyesi, vinç kolonu ilavesi, mevcut saha betonuna yeni platform bağlanması gibi işler var. Bu tesislerde beton genelde C30/37 ve üzeri, donatı sıklığı yüksek. Ferroscan taraması yapmadan delik açmak orada resmen kumar. Sivrihisar, Çifteler ve Alpu tarafında ise tarımsal yapılar, silo temelleri ve soğuk hava deposu genişletmeleri; Mahmudiye ve Seyitgazi'de küçük ölçekli konut ekleri ve istinat duvarı bağlantıları öne çıkıyor. Han, İnönü ve Sarıcakaya gibi mesafeli ilçelerde ise iş genelde tek seferde bitirilecek şekilde planlanır, ekip malzemesiyle birlikte gider.
- İlave kat: Mevcut kolon üstünden yeni kolon donatısının devam ettirilmesi. En hassas iş grubu; ekim derinliği ve eksen kaçıklığı toleransı çok dar.
- Perde ilavesi: Deprem güçlendirmesinde en sık uygulanan yöntem. Temel, döşeme ve mevcut kolonlara yatay-düşey filiz ekimi gerekir.
- Kolon ve kiriş mantolama: Mevcut elemanın etrafını saran yeni donatı kafesinin betona bağlanması için sık aralıklı, küçük çaplı filiz.
- Döşeme genişletme: Balkon kapatma, asansör sahanlığı, sanayi platformu ilavelerinde mevcut döşeme kenarına ekim.
- Temel takviyesi: Mevcut temele yeni radye veya guse bağlanması; çoğunlukla su altında olmayan ama nemli beton koşullarında çalışılır.
Uygulama Adımları: Delikten Kürlenmeye
Filiz ekiminde sonucun kalitesini belirleyen şey kimyasalın markası değil, deliğin hazırlanma biçimidir. Sıralamayı bozmuyoruz.
1. Donatı taraması. Hilti Ferroscan ile mevcut donatı düzeni haritalanır. Kolon etriyesini, perde ana donatısını, döşeme hasırını kesmeden delik yeri belirlenir. Mevcut donatıyı kesmek, güçlendirme yapayım derken kesiti zayıflatmak demektir. Tarama sonucunda ekim noktası birkaç santim kaydırılacaksa proje müellifine sorulur, kafamıza göre kaydırmayız.
2. Delik açma. Donatı çapına göre delik çapı seçilir; genelde donatı çapı + 4 ila 8 mm. 12'lik donatı için 16-18 mm, 16'lık için 20-22 mm, 20'lik için 25 mm tipik değerlerdir. Hilti ve Husqvarna makinelerimizle, elmas soketli ve su soğutmalı sistemle çalışıyoruz. Titreşimsiz delme, kırıcı darbesiyle mevcut betonu çatlatmadığı için özellikle yaşlı yapılarda fark yaratıyor. Aynı ekipman ve prensip karot delme ve beton delme işlerimizde de geçerli.
3. Delik temizliği. İşin can damarı burası. Delik içinde kalan beton tozu, kimyasal ile beton yüzeyi arasında ince bir ayırıcı tabaka oluşturur ve aderansı ciddi biçimde düşürür. Su soğutmalı delmede önce su ile yıkama, sonra basınçlı hava ile kurutma, ardından naylon fırça ile mekanik temizlik, tekrar hava. Bu döngü en az üç kez tekrarlanır. Delik içi kuru ve tozsuz olmadan kartuş açılmaz.
4. Enjeksiyon ve donatı yerleştirme. Kimyasal, delik tabanından başlayarak geriye doğru, boşluk bırakmadan doldurulur. Derin deliklerde uzatma hortumu kullanılır. Delik hacminin yaklaşık üçte ikisi doldurulur; donatı çevrilerek itildiğinde kimyasalın ağızdan taşması beklenir. Taşma yoksa doluluk yetersizdir, o delik iptal edilir.
5. Kürlenme. Epoksi esaslı sistemlerde 20 °C civarında jelleşme birkaç dakikada olur ama tam yük taşıma kapasitesine ulaşma süresi 12-24 saati bulabilir. Sıcaklık düştükçe süre uzar; Eskişehir kışında, özellikle Sivrihisar ve Seyitgazi platosunda sabah sıcaklıkları 0 °C altına indiğinde bu süre iki katına çıkabilir. Kürlenme tamamlanmadan filize yük bindirilmez, donatı bükülmez, kalıp çekilmez. Sahada en çok yapılan hata budur.
TS500 ve TBDY Bağlamında Ne Değişti?
TS500 betonarme yapıların tasarım ve yapım kurallarını, TBDY 2018 ise deprem etkisi altındaki tasarımı düzenler. Filiz ekmeyi doğrudan ilgilendiren üç başlık var. Birincisi kenetlenme ve bindirme boyları: ekilen donatının, mevcut elemanın içinde yeterli kenetlenme boyunu sağlaması gerekir; bu yüzden derinlik keyfi seçilemez. İkincisi TBDY'nin mevcut binaların değerlendirilmesi ve güçlendirilmesine ayrılan bölümü: perde ilavesi ve mantolama uygulamalarında ankraj donatılarının sayısı, aralığı ve gömme derinliği proje kapsamında hesaplanır. Üçüncüsü ise mevcut beton dayanımının bilinmesi zorunluluğu.
Bu son madde işimizin karotla kesiştiği yer. Güçlendirme projesi hazırlanabilmesi için mevcut beton sınıfının belirlenmesi gerekir ve bu, yapıdan alınan karot numunelerinin laboratuvarda kırılmasıyla yapılır. Eskişehir'de yaptığımız güçlendirme işlerinde beton sınıfı çoğunlukla C16/20 ile C30/37 arasında çıkıyor; 2000 öncesi konut stokunda C16-C20 bandı sık, sanayi yapılarında ve son 15 yılın betonarmesinde C30/37 standart hale gelmiş durumda. Beton sınıfı düştükçe aynı donatı için gereken ekim derinliği artar, çünkü aderans dayanımı beton dayanımına bağlıdır. Zayıf betonda kısa filiz, en tehlikeli kombinasyondur. Numune alma işini karot delme hizmetimiz kapsamında, laboratuvarın istediği çap ve boy oranında yapıyoruz.
İlçe İlçe Saha Kapsaması ve Erişim Hızı
Eskişehir'in on ilçesinin tamamında çalışıyoruz ve her ilçe için ayrı sayfa tutmamızın sebebi de bu: iş sadece merkezde değil. Odunpazarı ve Tepebaşı'nda ekip aynı gün, çoğu zaman birkaç saat içinde sahada olur. Üniversite yerleşkeleri, hastane ek binaları ve merkezdeki konut dönüşümü işleri bu iki ilçede yoğunlaşıyor; gürültü ve toz kısıtı olan yerlerde su soğutmalı, titreşimsiz sistem tercih sebebimiz.
Sivrihisar, Çifteler, Alpu ve Mahmudiye tarafında iş planlaması farklı yürür. Mesafe uzun olduğu için keşif sırasında delik sayısı, çap dağılımı ve kimyasal ihtiyacı net çıkarılır; ekip tek çıkışta işi bitirecek malzemeyle gider. Seyitgazi, Han, İnönü ve Sarıcakaya için de aynı yaklaşım geçerli. Sarıcakaya'nın vadi rakımı ve İnönü'nün sanayi dokusu birbirinden farklı sahalar; birinde nem ve sıcaklık kürlenmeyi etkiler, diğerinde donatı sıklığı taramayı zorunlu kılar.
- Ücretsiz keşif: Delik sayısı, çap, derinlik ve erişim koşulları yerinde tespit edilir.
- Sigortalı ekip: Tüm personelimiz sigortalı, iş güvenliği ekipmanı tam.
- Ferroscan taraması: Donatı kesmeden delik yeri belirleme, güçlendirme işlerinin ön şartı.
- Su soğutmalı, titreşimsiz sistem: Mevcut betonu çatlatmadan, komşuyu rahatsız etmeden çalışma.
- Hilti ve Husqvarna ekipman: Elmas soketli uçlar, düzenli bakımlı makine parkı.
Sık Yapılan Hatalar ve Bizim Kırmızı Çizgilerimiz
Sahada en sık gördüğümüz yanlış, deliğin tozunun üflenip geçilmesi. Sadece hava ile temizlenen bir delikte, çeperde kalan ince toz tabakası yüzünden çekme dayanımının ciddi oranda düştüğünü söylemek abartı olmaz. İkinci sık hata, donatının pas payı olmadan beton kenarına çok yakın ekilmesi; kenar mesafesi yetersiz olduğunda kimyasal ne kadar iyi olursa olsun beton konik olarak koparak gelir. Kenar mesafesi ve filizler arası aralık, ekim derinliğiyle ilişkilidir ve keşifte konuşulması gereken konudur.
Üçüncüsü, kimyasal seçiminin koşula uydurulmaması. Nemli deliğe, su gelen deliğe, düşük sıcaklığa ya da çatlaklı betona göre farklı ürünler vardır. Bodrum perdesinde su sızan bir deliğe kuru koşul kimyasalı basmak, işin daha ilk günden fire vermesi demektir. Bu üç maddede pazarlık yapmıyoruz. Delik temizlenmeden, kenar mesafesi yetmeden, koşula uygun kimyasal olmadan filiz ekmiyoruz; müşteri ısrar etse bile o işi almıyoruz. Genel filiz ekme hizmetimizin çerçevesi bu.
Fiyat konusuna gelince: delik çapı, derinlik, donatı çapı, delik adedi, çalışma yüksekliği, beton sınıfı ve ilçe mesafesi maliyeti belirler. İnternette dolaşan metrekare veya adet fiyatları bu değişkenleri görmediği için yanıltıcıdır. Biz keşifte netleşir diyoruz; yerinde bakmadan rakam söylemek dürüst bir yaklaşım olmaz.
Sık Sorulan Sorular
Filiz ekme derinliği nasıl belirlenir?
Temel kural donatı çapının 10-15 katıdır. 12 mm donatıda 120-180 mm, 16 mm'de 160-240 mm, 20 mm'de 200-300 mm aralığı çıkar. Deprem etkisi altında çalışacak kolon ve perde ana donatılarında üst sınıra yaklaşılır. Mevcut beton sınıfı düşükse derinlik artırılır. Nihai değer güçlendirme projesinde yazar; proje varsa proje esastır.
Ekilen filizin üzerine ne zaman yük verilebilir?
Kimyasalın kürlenmesi tamamlanmadan yük verilmez. 20 °C civarında tam dayanıma ulaşma süresi ürüne göre 12-24 saati bulur. Sıcaklık düştükçe bu süre uzar; Eskişehir'in kış koşullarında, özellikle 5 °C altındaki sahalarda süre iki katına çıkabilir. Kalıp alma, donatı bükme ve beton dökümü kürlenme sonrası yapılır.
Mevcut donatıyı kesme riski var mı?
Tarama yapılmadan delinirse var. Bu yüzden her filiz ekme işine Hilti Ferroscan ile donatı taramasıyla başlıyoruz. Kolon etriyesi, perde ana donatısı ve döşeme hasırı haritalanır, delik yerleri buna göre işaretlenir. Ekim noktasının kaydırılması gerekirse proje müellifinin onayı alınır.
Eskişehir'in uzak ilçelerinde de hizmet veriyor musunuz?
Evet. Odunpazarı ve Tepebaşı dışında Sivrihisar, Çifteler, Alpu, Mahmudiye, Seyitgazi, Han, İnönü ve Sarıcakaya'da çalışıyoruz. Uzak ilçelerde keşifte delik sayısı ve malzeme ihtiyacı net çıkarılır, ekip işi tek çıkışta bitirecek şekilde planlanır.
Filiz ekme ile kimyasal ankraj arasındaki fark nedir?
Kimyasal ankrajda betona bir eleman (makine ayağı, konsol, çelik plaka) sabitlenir. Filiz ekmede ise yeni dökülecek betonarme elemanın donatısı mevcut betona bağlanır ve donatının akma dayanımına ulaşması beklenir. Bu nedenle filiz ekmede gömme derinliği, kenar mesafesi ve bindirme boyu kriterleri daha katıdır.
Karot numunesi almadan güçlendirme projesi yapılabilir mi?
Mevcut beton dayanımının bilinmesi gerekir, bu da yapıdan alınan karot numunelerinin laboratuvarda kırılmasıyla belirlenir. Beton sınıfı hem ekim derinliğini hem de güçlendirme hesabını doğrudan etkiler. Numune alma işini laboratuvarın istediği çap ve boy oranında yapıyoruz.
Keşif ve İletişim
Eskişehir'de ilave kat, perde ilavesi, kolon-kiriş güçlendirmesi veya döşeme genişletme işiniz varsa önce yerinde bakalım. Keşif ücretsiz; delik sayısı, çap, derinlik, beton durumu ve erişim koşullarını görüp net bir plan çıkaralım. Projeniz varsa getirin, yoksa mevcut durumu birlikte değerlendirelim. 0530 030 50 26 numarasından bize ulaşabilirsiniz.