Eskişehir karot işi denince akla iki ayrı iş gelir ve bu ikisi sahada sık sık birbirine karıştırılır. Biri yapının beton dayanımını ölçmek için laboratuvara gidecek silindir numuneyi almaktır; diğeri ise tesisat, havalandırma ya da elektrik hattı geçirmek için betonarme elemanda temiz bir delik açmaktır. İkisinin de makinesi elmas soketli karot ucudur ama seçilen çap, delme derinliği, donatı kesme izni ve sonrasında yapılacak işlem tamamen farklıdır. Eskişehir merkezli 15 yıllık ekibimiz, Odunpazarı'ndaki eski yığma-betonarme karma yapıdan Alpu'daki tarımsal tesise, Tepebaşı'ndaki yeni konut şantiyesinden TÜLOMSAŞ çevresindeki raylı sistem sanayi tesislerine kadar 1350'yi aşkın projede bu ayrımı doğru kurarak çalıştı.
Karot Nedir, Betonarmede Ne İşe Yarar?
Karot, ucunda sentetik elmas taneleri lehimlenmiş halka biçiminde bir kesici bulunan silindirik matkap ucunun betonu kesip içinden silindir bir çekirdek çıkarmasıdır. Kırıcı-delici uçlar betonu darbeyle parçalar; karot ucu ise betonu keser. Aradaki fark, iş bittiğinde ortaya çıkan yüzeyde görülür: kırıcıyla açılmış delikte kenarlar dağınıktır, çevresinde mikro çatlak ağı oluşur, donatı kılıfı zedelenir. Karotla açılan delikte ise kenar pürüzsüzdür, ölçü toleransı milimetre düzeyindedir ve yapı elemanının taşıma kapasitesine verilen zarar en aza iner.
Bu yüzden mevcut yapıda çalışırken, özellikle güçlendirme projesi yürüyen ya da içinde insan bulunan binalarda karot delme yöntemi tercih edilir. Eskişehir'de 2000 öncesi yapı stoğunun yoğun olduğu Odunpazarı ve Tepebaşı'nın iç mahallelerinde, döşeme kalınlıklarının 12-14 cm'e kadar indiği yapılara sıkça denk geliyoruz. Böyle bir döşemede darbeli delme, deliğin etrafında kopmalara yol açabilirken su soğutmalı karot işlemi tabliyeyi olduğu gibi bırakır.
İkinci temel kullanım beton dayanım tespitidir. Yapı denetim, güçlendirme veya kentsel dönüşüm dosyası için betonun gerçek basınç dayanımı isteniyorsa, elemandan standart boy-çap oranında silindir numune alınıp laboratuvara gönderilir. Projede C25/30 yazması betonun sahada C25/30 olduğu anlamına gelmez; numune bunu ölçer.
Çap Aralıkları: 52 mm'den 600 mm'ye Kadar
Elimizdeki uç seti 52 mm ile 600 mm arasını kesintisiz kapsar. Çap seçimi keyfi değildir; işin ne olduğuna göre belirlenir ve yanlış çap seçmek ya gereksiz yapı hasarı ya da ikinci kez delme demektir.
- 52-82 mm: Elektrik tesisatı, veri kablosu geçişi, klima drenaj hattı, korkuluk ve ankraj yuvası. Bu aralıkta çalışırken makine çoğunlukla elde ya da hafif sehpayla kullanılır.
- 100-150 mm: Beton basınç numunesi almanın standart aralığı. Laboratuvarların büyük bölümü 100 mm çapı ister; agrega tane boyutu iri ise 150 mm'ye çıkılır.
- 160-250 mm: Pis su ve atık su iniş borusu, kombi baca çıkışı, mutfak-banyo tesisat şaftı geçişleri.
- 300-400 mm: Havalandırma kanalı, otopark egzoz hattı, endüstriyel tesiste boru geçişi.
- 450-600 mm: Asansör kuyusu havalandırması, büyük çaplı proses hatları, altyapı bacası bağlantıları. Bu çaplarda makine mutlaka dübellenmiş sehpaya sabitlenir, tek kişiyle yapılmaz.
Derinlik tarafında da sınır vardır. Tek uzatmayla 40-50 cm rahatlıkla geçilir; ek şaft (uzatma mili) kullanılarak 1 metrenin üzerine çıkılabilir. Ancak derinlik arttıkça eksende sapma riski büyür, bu yüzden 60 cm üzeri delmelerde makinenin sabitlemesi ve su debisi ayrı ayrı kontrol edilir.
Numune Karotu ile Tesisat Deliği Arasındaki Fark
Bu ayrım, işin en çok hata yapılan yeridir. Numune karotunda amaç betonu bozmadan temsil edici bir parça çıkarmaktır. Bu yüzden numune alınacak nokta rastgele seçilmez: kolon veya perdenin, kesme kuvvetinin düşük olduğu orta bölgesinden, donatıya denk gelmeyen bir yerden alınır. Numune içinde donatı kalması sonucu bozar, çoğu laboratuvar donatı içeren numuneyi ya reddeder ya da düzeltme katsayısıyla değerlendirir.
Numunenin boy/çap oranı da önemlidir. 100 mm çaplı numunede 200 mm boy hedeflenir; kısa çıkan numunede düzeltme katsayısı uygulanır ve sonucun güvenilirliği düşer. Numune çıkarıldıktan sonra oluşan boşluk boş bırakılmaz, tamir harcı veya epoksi esaslı grout ile doldurulur. Kürlenme süresi ürüne göre değişir; çimento esaslı tamir harçlarında yük almadan önce genelde 7 gün, tam dayanım için 28 gün beklenir.
Tesisat deliğinde ise amaç farklıdır: çıkan çekirdek atılır, delik kullanılır. Burada kritik olan donatıyı kesmemektir. Kolonda düşey donatı ya da etriye kesilirse eleman kapasitesi doğrudan düşer. Bu yüzden her tesisat deliğinden önce Ferroscan ile donatı taraması yapıp delik merkezini kaydırmayı öneriyoruz. Delik geçişinden sonra çevrede kalan boşlukların doldurulması, hatta kimi zaman kimyasal ankraj ile çevre güçlendirmesi gerekebilir.
Ekipman ve Yöntem: Neyle, Nasıl Çalışıyoruz
Sahada Hilti ve Husqvarna marka karot motorları kullanıyoruz. Uçlar elmas soketli, çalışma su soğutmalı ve titreşimsiz. Su soğutmanın iki işlevi var: uç sıcaklığını düşürüp elmas soketin ömrünü korumak ve kesme sırasında oluşan silis tozunu bastırmak. Kapalı hacimde, özellikle hastane, okul, ofis gibi işleyen yapılarda toz kontrolü sağlığın yanında iş devamlılığı için de belirleyicidir.
Titreşimsiz çalışma, bitişik nizam yapılaşmanın yoğun olduğu Eskişehir merkez mahallelerinde en çok sorulan konu. Kırıcıyla açılan bir geçiş, alt kattaki sıvayı çatlatabilir, komşu dairede fayans kabartabilir. Karot motoru dönerek kestiği için binaya darbe iletmez; yan dairede duyulan tek şey motorun uğultusudur.
- Ferroscan donatı taraması: Delme öncesi donatı konumu, pas payı ve yaklaşık çap tespiti. Kolon ve perdede zorunlu adım.
- Su yönetimi: Vakumlu su toplama halkası ve ıslak vakum ile çamurlu suyun yayılması engellenir. Su verilemeyen ortamlarda kuru karot ve toz emiş sistemi kullanılır.
- Sabitleme: 200 mm üzeri çaplarda makine dübelle zemine ya da vakum plakasıyla düzgün yüzeye sabitlenir.
- Sigortalı ekip: Yüksekte ve cephe çalışmalarında iş güvenliği ekipmanıyla, sigortalı personelle çalışılır.
Eskişehir'in Hangi İlçesinde Ne Tür İş Çıkıyor
Eskişehir'de saha profili ilçeden ilçeye ciddi biçimde değişiyor ve bu, kullanılan çapı da yöntemi de değiştiriyor. Merkez ilçelerde iş ağırlıklı olarak mevcut yapıda tadilat ve dönüşüm kaynaklı. Odunpazarı karot delme taleplerinde eski yapı stoğu nedeniyle güçlendirme öncesi numune alımı ve mantolama-tesisat kaynaklı küçük çap delikler öne çıkıyor. Tepebaşı karot delme tarafında ise yeni konut ve ticari şantiye yoğunluğu var; burada perde duvarda şaft geçişi, otopark havalandırma delikleri ve zemin kat ticari alanlara baca çıkışı sıkça isteniyor.
Organize sanayi bölgesi ve TÜLOMSAŞ çevresindeki raylı sistem sanayi tesislerinde tablo bambaşka: kalın endüstriyel döşemeler, makine temeli altı geçişler, ağır yük altında çalışan zeminlerde 300 mm üzeri delikler. Bu tesislerde çoğu zaman karot tek başına yetmiyor, iş beton kesme ile birleşiyor; makine yerleşimi değişince zeminde blok halinde kesim ve kaldırma gerekiyor.
Sivrihisar tarafında tarımsal ve depolama yapıları, köprü-menfez işleri ağırlıkta. Sivrihisar karot delme çağrılarında yol ve altyapı kaynaklı numune alımı belirgin biçimde daha fazla. Çifteler, Alpu, Mahmudiye ve Seyitgazi'de hayvancılık tesisleri, silo ve sulama yapıları; Han ve Sarıcakaya'da daha çok küçük ölçekli konut ve kamu binası bakımı; İnönü'de ise sanayi ve havacılık tesisleri kaynaklı işler görüyoruz. Üniversite kampüslerinde yürüyen laboratuvar ve altyapı yenilemelerinde ise ders dönemine denk gelmemek için çoğunlukla hafta sonu ve gece programı kuruyoruz.
Bir Karot İşi Sahada Nasıl İlerler?
Önce ücretsiz keşif. Yapı elemanının türü (döşeme, kolon, perde, temel), kalınlığı, beton sınıfı bilgisi varsa projesi, delik sayısı ve çapı, su ve elektrik erişimi yerinde görülür. Beton sınıfı önemlidir çünkü C25/30 bir döşemeyle C35/45 bir perdede aynı çap için harcanan süre ve uç aşınması aynı değildir; yüksek dayanımlı ve sert agregalı betonda ilerleme belirgin şekilde yavaşlar.
Ardından donatı taraması yapılır, delik merkezleri işaretlenir, gerekiyorsa proje müellifi ya da statik sorumluyla nokta teyit edilir. Makine sabitlenir, su hattı ve toplama düzeni kurulur, çevre örtülür. Delme sonrası çekirdek çıkarılır, delik kenarları temizlenir, numune işi ise etiketlenip laboratuvara teslim edilecek şekilde paketlenir. İş tesisat geçişi ise, ihtiyaca göre delik çevresi tamir edilir. Bazı işlerde delik yerine düz kenar gerektiğinde beton delme ve kesme yöntemleri birlikte kullanılır; donatı devamlılığı gereken güçlendirmelerde ise filiz ekme aynı ziyarette yapılabilir.
Fiyat konusunda net olalım: çap, derinlik, beton sınıfı, donatı yoğunluğu, çalışma yüksekliği, su erişimi ve delik adedi maliyeti doğrudan değiştirir. Telefonda tek rakam söylemek doğru olmaz, keşifte netleşir. Keşif ücretsizdir ve keşif sonrası verilen bedel bağlayıcıdır.
Sık Sorulan Sorular
Karot delme sırasında binaya zarar verilir mi?
Doğru yapıldığında hayır. Karot ucu betonu darbeyle kırmaz, keser; bu yüzden yapıya titreşim iletmez ve delik çevresinde çatlak ağı oluşmaz. Asıl risk delik yerinin yanlış seçilmesidir. Kolonda düşey donatının veya etriyenin kesilmesi taşıma kapasitesini düşürür. Bunu önlemek için her delme öncesi Ferroscan ile donatı taraması yapıp merkezi kaydırıyoruz.
Beton numunesi için hangi çapı seçmeliyim?
Standart uygulama 100 mm çaptır ve bu çapta yaklaşık 200 mm boy hedeflenir. Betonun agrega tane boyutu iriyse veya laboratuvar özel olarak istiyorsa 150 mm'ye çıkılır. 52-82 mm gibi küçük çaplar tesisat ve ankraj işleri içindir, dayanım numunesi için uygun değildir. Hangi çapın isteneceğini önce laboratuvara ya da yapı denetim firmasına teyit ettirmek en sağlıklısıdır.
Su kullanılamayan yerde karot alınabilir mi?
Alınabilir. Elektrik panosu çevresi, işletmede duran hassas ekipman ya da su tahliyesinin mümkün olmadığı iç mekânlarda kuru karot uçları ve endüstriyel toz emiş sistemiyle çalışıyoruz. Kuru çalışmada ilerleme hızı düşer ve uç ömrü kısalır, bu yüzden mümkünse su soğutmalı yöntem tercih edilir; ancak kuru yöntem gerektiğinde tam olarak uygulanabilir.
Numune aldıktan sonra kalan boşluk ne olacak?
Açık bırakılmaz. Boşluk temizlenip nemlendirildikten sonra çimento esaslı tamir harcı veya epoksi esaslı grout ile doldurulur. Çimento esaslı ürünlerde yük almadan önce genelde 7 gün beklenir, tam dayanıma 28 günde ulaşılır. Su geçişi olan ya da yapısal öneme sahip noktalarda epoksi tercih edilir; bu durumda kürlenme çok daha kısadır.
Eskişehir'in ilçelerine de geliyor musunuz?
Evet. Odunpazarı ve Tepebaşı'nda aynı gün, Sivrihisar, Çifteler, Alpu, Mahmudiye, Seyitgazi, İnönü, Han ve Sarıcakaya'da ise iş yoğunluğuna göre genellikle ertesi güne varan program kuruyoruz. İlçe işlerinde ekipmanı tek seferde götürebilmek için keşif bilgisini telefonda ayrıntılı alıyoruz; delik çapı, adedi ve eleman kalınlığı önceden bilindiğinde tek ziyarette iş kapanıyor.
Karot işi ne kadar sürer?
Tek bir 100 mm delik, 20 cm kalınlığında C25/30 bir döşemede birkaç dakikada biter. Ancak hazırlık, sabitleme, donatı taraması ve toparlama süreleri işin asıl gövdesini oluşturur. Birkaç delikten oluşan tipik bir daire tesisatı işi yarım gün, endüstriyel tesiste 400 mm üzeri çok sayıda geçiş içeren iş ise birkaç güne yayılabilir. Süreyi keşifte net söylüyoruz.
Keşif ve İletişim
Eskişehir'in merkez ilçelerinde ve tüm ilçelerinde ücretsiz keşif yapıyoruz. Yapı elemanının kalınlığı, delik çapı ve adedi, varsa beton sınıfı bilgisiyle arayın; keşif randevusunu aynı gün planlayalım. Sigortalı ekip, Hilti ve Husqvarna ekipman, su soğutmalı titreşimsiz çalışma. 0530 030 50 26